Masz dwie ostatnie serie wyników i zastanawiasz się, czy w tym roku możesz przerwać badania? Decyzja opiera się na dwóch rzeczach: (1) próg i wymagany odstęp między dwiema seriami pomiarów dla danego czynnika, (2) brak zmian w technologii, wyposażeniu lub organizacji pracy. Jeżeli oba warunki są spełnione, rozporządzenie pozwala odstąpić od kolejnych pomiarów – do czasu zmiany warunków pracy.
Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (ISAP), z późn. zm., w tym nowelizacja z 2024 r. (ISAP).
Wspólna zasada: dwie serie poniżej progu + wymagany odstęp
Odstąpienie jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy dwie ostatnie serie badań wykonane w minimalnym wymaganym odstępie czasu mieszczą się poniżej progu dla danego czynnika. Odstąpienie obowiązuje tylko do czasu wprowadzenia zmian mogących podnieść narażenie (sprzęt, technologia, organizacja, wentylacja itp.).
Kiedy możesz odstąpić – progi i odstępy
Czynniki chemiczne i pyły
Dwie ostatnie serie w odstępie co najmniej 2 lat i wyniki ≤ 0,1 wartości NDS – można odstąpić od pomiarów.
Czynniki rakotwórcze, mutagenne oraz substancje reprotoksyczne
Dwie ostatnie serie w odstępie co najmniej 6 miesięcy i wyniki ≤ 0,1 wartości NDS – można odstąpić od pomiarów. Sprawdź aktualne brzmienie przepisów na ISAP (linki powyżej).
Pyły zawierające azbest
Po dwóch pierwszych pomiarach kwartalnych można obniżyć częstotliwość do półrocza, jeśli oba wyniki ≤ 0,5 NDS. Odstąpienie od badań jest dopuszczalne, gdy dwie ostatnie serie, wykonane w odstępie co najmniej 6 miesięcy, nie przekroczyły 0,1 NDS.
Hałas i drgania mechaniczne
Dwie ostatnie serie w odstępie co najmniej 2 lat i wyniki ≤ 0,2 wartości NDN – można odstąpić od pomiarów.
Promieniowanie optyczne (laserowe i nielaserowe)
Dwie ostatnie serie w odstępie co najmniej 2 lat i poziom ekspozycji ≤ 0,4 wartości MDE – można odstąpić od pomiarów.
Pola elektromagnetyczne
Dwie ostatnie serie w odstępie co najmniej 2 lat bez stref ochronnych w miejscach pracy – można odstąpić od badań. Jeśli strefy ochronne występują, pomiary kontynuujesz zgodnie z zasadami dla danej strefy.
Kiedy odstąpienie nie wchodzi w grę
- Nie masz dwóch kolejnych serii poniżej właściwego progu lub nie zachowano minimalnego odstępu.
- Nastąpiła zmiana w technologii, wyposażeniu, surowcach, wentylacji lub organizacji pracy mogąca wpłynąć na emisję/narażenie.
- Dla czynnika określono NDSP – wymagane są pomiary ciągłe zgodnie z Polską Normą.
- W polach elektromagnetycznych wyznaczono strefy ochronne.
- Pojawiły się sygnały możliwego narażenia (skargi, objawy, incydenty techniczne) lub brakuje rzetelnych danych.
Co sprawdzić zanim zrezygnujesz z badań
- Wyniki i odstęp: czy dwie ostatnie serie spełniają odpowiedni próg (0,1 NDS / 0,2 NDN / 0,4 MDE / brak stref) oraz minimalny odstęp (2 lata lub 6 miesięcy – patrz wyżej).
- Brak zmian: czy po ostatnim pomiarze nie było modyfikacji procesu, maszyn, surowców, wentylacji ani organizacji pracy.
- Kategorie specjalne: czy czynnik nie ma wartości NDSP (wtedy monitoring ciągły bez przerw).
- Rejestr i karty: przygotuj decyzję o wstrzymaniu pomiarów dla danego czynnika i zaktualizuj rejestr oraz karty badań.
- Komunikacja: poinformuj pracowników narażonych o wynikach i o tym, co oznacza przerwa w pomiarach.
Dokumentacja, pierwsze badania i archiwizacja
- Pierwsze badania i pomiary wykonaj nie później niż w 30. dniu od rozpoczęcia działalności.
- Prowadź rejestr czynników szkodliwych i karty badań i pomiarów – aktualizuj je przy każdej decyzji o odstąpieniu lub wznowieniu badań.
- Archiwizuj rejestr i karty przez 40 lat od daty ostatniego wpisu; przy likwidacji zakładu przekaż je właściwemu państwowemu inspektorowi sanitarnemu.
Przykład: szybka decyzja na hałasie
Zakład ma dwie serie pomiarów hałasu (2022 i 2024). Wyniki w obu latach nie przekraczają 0,2 NDN, odstęp wynosi ≥ 2 lata, w procesie nie zaszły zmiany. Wniosek: możesz odstąpić od kolejnych pomiarów hałasu – do czasu zmiany warunków pracy. Jeżeli w międzyczasie wymienisz maszynę lub zmienisz organizację zadań, wracasz do badań.
Co zrobić teraz
- Zbierz wyniki dwóch ostatnich serii dla każdego czynnika i sprawdź progi oraz wymagany odstęp.
- Potwierdź brak zmian w procesie i wyposażeniu po ostatnich pomiarach.
- Decyzja o odstąpieniu od pomiarów BHP – jaki wzór i treść
- Dla czynników z NDSP utrzymuj pomiary ciągłe.
- Przy wątpliwościach sprawdź aktualny tekst rozporządzenia na ISAP (linki powyżej).