Nie ma urzędowego „gotowca” na program instruktażu stanowiskowego. Jest natomiast ramowy program w załączniku do rozporządzenia, na podstawie którego pracodawca opracowuje własny, dostosowany do stanowiska i warunków pracy. Poniżej zebraliśmy, co musi się w nim znaleźć, aby bezpiecznie przejść kontrolę i realnie przygotować pracownika do pracy.
Czy istnieje urzędowy wzór
Urzędowego wzoru programu nie ma. Rozporządzenie podaje ramowy program instruktażu stanowiskowego (Załącznik nr 1, część II), a także wymogi dla programów szkolenia wstępnego (§ 7). Instruktaż jako forma szkolenia trwa co najmniej 2 godziny lekcyjne (§ 1a pkt 1), natomiast ramowy program instruktażu stanowiskowego przewiduje łącznie minimum 8 godzin lekcyjnych dla pracowników wymienionych w § 11 ust. 1 oraz minimum 2 godziny dla pracowników administracyjno-biurowych narażonych na czynniki uciążliwe (Załącznik nr 1, część II pkt 4).
Obowiązkowe elementy programu według rozporządzenia
- Cel instruktażu: przekazanie informacji o czynnikach środowiska pracy i ryzyku, sposobach ochrony oraz nabycie praktycznych umiejętności bezpiecznej pracy (Załącznik nr 1, część II pkt 1).
- Uczestnicy: wskazanie grupy objętej programem, w szczególności nowo zatrudnionych na stanowiskach, gdzie występują czynniki szkodliwe, uciążliwe lub niebezpieczne, przenoszonych na takie stanowiska oraz praktykantów (§ 11 ust. 1; Załącznik nr 1, część II pkt 2).
- Sposób organizacji: instruktaż prowadzony na konkretnym stanowisku pracy, na podstawie szczegółowego programu (Załącznik nr 1, część II pkt 3).
- Etapy instruktażu (muszą znaleźć odzwierciedlenie w programie):
- rozmowa wstępna instruktora z pracownikiem,
- pokaz i objaśnienie całego procesu pracy,
- próbne wykonanie zadania pod kontrolą instruktora,
- samodzielna praca pod nadzorem,
- sprawdzenie i ocena sposobu wykonywania pracy (Załącznik nr 1, część II pkt 3 lit. a–e).
- Tematyka szczegółowa obejmująca co najmniej: warunki pracy (pomieszczenie, urządzenia ochronne), elementy stanowiska wpływające na bhp, przebieg procesu pracy w nawiązaniu do działalności firmy, czynniki środowiska pracy i wynik oceny ryzyka, zasady postępowania w razie wypadku lub awarii, przygotowanie wyposażenia stanowiska, metody bezpiecznego wykonywania czynności ze szczególnym uwzględnieniem czynności trudnych i niebezpiecznych (Załącznik nr 1, część II pkt 4).
- Czas trwania i formy: określone łącznie w godzinach lekcyjnych oraz rozpisane na części programu, z dostosowaniem do przygotowania zawodowego, stażu, rodzaju pracy i zagrożeń (§ 11 ust. 4; Załącznik nr 1, część II pkt 4).
- Sprawdzian końcowy: program powinien przewidywać sprawdzenie wiedzy i umiejętności jako podstawę dopuszczenia do pracy (§ 11 ust. 6).
Elementy dobrej praktyki, które porządkują przebieg
- Wskazanie instruktora prowadzącego z podaniem kwalifikacji oraz daty ważnego szkolenia bhp instruktora. Wymóg kwalifikacji i przeszkolenia metodycznego wynika z § 11 ust. 5, ale wpis w programie ułatwia rozliczalność.
- Odwołania do dokumentów stanowiskowych: instrukcje bezpiecznej pracy, instrukcje obsługi maszyn, wyniki pomiarów środowiska pracy, środki ochrony indywidualnej przewidziane dla stanowiska.
- Scenariusz sytuacji awaryjnych i konkretne procedury: wyłączenia awaryjne, kogo powiadomić, ewakuacja, pierwsza pomoc.
- Karta oceny przebiegu etapu próbnego i samodzielnej pracy z listą kontrolną czynności ryzykownych – załącznik do programu ułatwiający rzetelny sprawdzian.
Kto prowadzi, jak dokumentować i gdzie przechowywać
- Prowadzący: wyznaczona osoba kierująca pracownikami lub pracodawca, posiadający odpowiednie kwalifikacje, doświadczenie i przeszkolenie w metodyce instruktażu stanowiskowego (§ 11 ust. 5).
- Potwierdzenie odbycia: pracownik potwierdza na piśmie w karcie szkolenia wstępnego; wzór karty jest w załączniku nr 2 (§ 12 ust. 1–2).
- Przechowywanie: kartę szkolenia wstępnego przechowuje się w aktach osobowych, a programy szkoleń, na podstawie których prowadzono bieżące szkolenia, przechowuje pracodawca (§ 7 ust. 3).
Najczęstsze braki wychodzące przy kontroli
- Skopiowanie ramowego programu bez dostosowania do stanowiska, technologii i ryzyka.
- Brak etapów pokaz–próba–nadzór–ocena w scenariuszu zajęć.
- Nieudokumentowany sprawdzian umiejętności po instruktażu.
- Niewpisanie do programu czynności trudnych i niebezpiecznych oraz używanych maszyn/śOI.
- Brak spójności między programem a oceną ryzyka i instrukcjami stanowiskowymi.
Zobacz też
Jak planować powtórzenia i kto może prowadzić szkolenia: instruktaż stanowiskowy — kiedy powtórzyć i kto prowadzi.
FAQ
Czy program może obejmować kilka podobnych stanowisk?
Tak, o ile tematyka, etapy i zagrożenia są wspólne, a program wyraźnie wskazuje różnice i wymagane środki ochrony dla każdego stanowiska (§ 7 ust. 1–2; Załącznik nr 1, część II).
Jak ująć czas trwania instruktażu w programie?
Rozpisz łączny czas i czas poszczególnych części w godzinach lekcyjnych po 45 minut. Dla stanowisk z § 11 ust. 1 minimum to 8 godzin, a dla administracyjno-biurowych narażonych na czynniki uciążliwe minimum 2 godziny (Załącznik nr 1, część II pkt 4).
Czy w programie trzeba wskazać prowadzącego z imienia i nazwiska?
Przepisy wymagają, aby instruktaż prowadziła osoba spełniająca wymogi § 11 ust. 5. Wpisanie prowadzącego w programie lub załączniku jest dobrą praktyką, która ułatwia udowodnienie spełnienia wymogów.
Czy program musi zawierać procedurę sprawdzianu?
Tak, instruktaż stanowiskowy kończy się sprawdzianem wiedzy i umiejętności. Warto opisać sposób sprawdzianu i kryteria zaliczenia (§ 11 ust. 6).
Podstawa prawna
- Obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2024 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, Dz.U. 2024 poz. 1327