Pomiar średniorocznego stężenia radonu w miejscu pracy jest obowiązkowy tylko w określonych przypadkach. Dotyczy to miejsc pracy na parterze lub w piwnicy na terenach wskazanych w rozporządzeniu, wszystkich prac pod ziemią oraz uzdatniania wód podziemnych na wyznaczonych obszarach. Poziom odniesienia wynosi 300 Bq/m3.
Kiedy pomiar jest obowiązkowy, a kiedy to dobra praktyka
Z przepisów Prawa atomowego i rozporządzenia wynika obowiązek zapewnienia pomiaru w miejscach pracy:
- zlokalizowanych wewnątrz pomieszczeń na parterze lub w piwnicy na terenach, gdzie w znacznej liczbie budynków poziom może przekraczać 300 Bq/m3,
- pod ziemią na terenie całego kraju,
- związanych z uzdatnianiem wód podziemnych na terenach wskazanych w rozporządzeniu.
Poza tym katalogiem pomiar nie jest powszechnym obowiązkiem. Może jednak być rozsądną częścią oceny ryzyka zawodowego, zwłaszcza w starszych budynkach lub przy zmianach w wentylacji.
Jak zaplanować pomiar, żeby wynik był wiarygodny
„Średnioroczny” oznacza, że wynik powinien odzwierciedlać narażenie w skali roku, a nie krótką chwilę. W praktyce stosuje się metodykę pozwalającą uśrednić warunki sezonowe, często z użyciem pasywnych detektorów śladowych. Główny Inspektorat Sanitarny udostępnił opracowanie Instytutu Medycyny Pracy ujednolicające interpretację wyników i sposób wyliczania dawki efektywnej, co pomaga w spójnej ocenie.
Unikaj sytuacji, w której pojedynczy, krótkotrwały pomiar jest jedyną podstawą decyzji. Uzgodnij metodykę z wykonawcą, tak aby raport jednoznacznie wskazywał, że wynik reprezentuje średnioroczne stężenie.
Wynik blisko lub powyżej 300 Bq/m3: decyzje pracodawcy
Jeśli pomiar wskazuje możliwość przekroczenia poziomu odniesienia 300 Bq/m3, należy podjąć działania ograniczające narażenie. W praktyce obejmuje to m.in. poprawę wentylacji, uszczelnienia i zmiany organizacyjne. Następnie warto zweryfikować skuteczność przez ponowną ocenę stężenia.
Gdy mimo zastosowania zasad optymalizacji stężenie nadal przekracza 300 Bq/m3 w miejscach pracy nieobjętych nadzorem górniczym, przepisy wymagają powiadomienia państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego. Dobrze jest przygotować krótkie uzasadnienie zastosowanych działań oraz dołączyć raporty pomiarowe.
Dokumentacja, której może oczekiwać kontrola
- Raport z pomiaru, wskazujący, że dotyczył średniorocznego stężenia radonu oraz opis metody.
- Mapa lokalizacji detektorów i opis miejsc pracy objętych pomiarem.
- Daty rozpoczęcia i zakończenia pomiaru oraz warunki eksploatacji pomieszczeń.
- Decyzje i działania optymalizacyjne, jeśli wynik zbliża się do lub przekracza 300 Bq/m3.
- Ewentualne powiadomienie PWIS, jeżeli po działaniach wynik nadal przekracza poziom odniesienia.
Checklista: szybkie rozstrzygnięcie, czy i jak mierzyć
- Sprawdź, czy firma działa w powiecie wskazanym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18.06.2020 r. Jeśli tak, oceń, czy masz miejsca pracy na parterze lub w piwnicy.
- Ustal, czy wykonujecie pracę pod ziemią. Jeśli tak, pomiar jest wymagany niezależnie od lokalizacji.
- Jeśli uzdatniacie wody podziemne na obszarach wyznaczonych, uwzględnijcie te miejsca w pomiarach.
- Wybierz wykonawcę i metodykę, które pozwolą uzyskać wynik reprezentujący średnioroczne stężenie.
- Ustal miejsca instalacji detektorów i okres prowadzenia pomiarów. Udokumentuj te ustalenia.
- Odbierz raport, porównaj wynik z poziomem 300 Bq/m3 i podejmij działania optymalizacyjne, jeśli potrzeba.
- Gdy mimo działań stężenie nadal przekracza 300 Bq/m3, powiadom właściwego PWIS.
- Zachowaj pełną dokumentację i włącz wnioski do oceny ryzyka zawodowego.
FAQ
Czy biuro na pierwszym piętrze musi wykonywać pomiary?
Obowiązek dotyczy wprost miejsc pracy na parterze lub w piwnicy na wyznaczonych terenach oraz wszystkich prac pod ziemią. Biura powyżej parteru co do zasady nie są w tym zakresie wskazane w przepisach, choć pomiar można rozważyć jako dobrą praktykę.
Czy krótki pomiar elektronicznym miernikiem wystarczy?
Do formalnej oceny narażenia w ujęciu średniorocznym warto stosować metodykę akceptowaną przez organy, np. pomiary z użyciem detektorów śladowych i zasady interpretacji opracowane przez Instytut Medycyny Pracy na zlecenie GIS. Jednorazowe, krótkie pomiary mogą nie odzwierciedlać średniorocznego stężenia.
Kiedy i gdzie zgłosić przekroczenia?
Jeżeli po działaniach optymalizacyjnych stężenie w miejscach pracy nadal przekracza 300 Bq/m3, należy powiadomić państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego właściwego dla lokalizacji zakładu.
Jak często powtarzać badania?
Zakres i częstotliwość warto uzgodnić z wykonawcą pomiarów lub PWIS. W praktyce sensowne jest ponowne badanie po zmianach wpływających na napływ radonu lub wentylację oraz po wdrożeniu działań naprawczych.
Zobacz też
Jeśli szukasz szerszego kontekstu narażenia i obowiązków pracodawcy, przeczytaj Promieniowanie jonizujące — co powinien wiedzieć pracodawca.
Podstawa prawna
Ustawa Prawo atomowe, w szczególności przepisy dotyczące narażenia na radon w miejscach pracy, w tym poziom odniesienia 300 Bq/m3 oraz obowiązek zapewnienia pomiarów w określonych miejscach pracy. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 18 czerwca 2020 r. w sprawie terenów, na których średnioroczne stężenie radonu może przekraczać poziom odniesienia. W przypadku utrzymujących się przekroczeń po działaniach optymalizacyjnych, obowiązek powiadomienia państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego.